Ιστορία

Οθωμανική Περίοδος

Το 1475 περίπου, εξαιτίας των πειρατικών επιδρομών και της ανασφάλειας, που προκαλούσαν, πολλοί Σαμιώτες αναζήτησαν καταφύγιο στη γειτονική Χίο και τη Μ. Ασία. Εγκαταλείφθηκαν οι παράλιοι οικισμοί και ο πληθυσμός του νησιού αραίωσε τόσο πολύ, ώστε να γίνεται λόγος για ερήμωση της Σάμου. Η κατάσταση αυτή διήρκεσε επί έναν περίπου αιώνα. Περί το 1562, ο Κιλίτζ Αλή πασάς, ναύαρχος του οθωμανικού στόλου, προσορμίσθηκε, λέγεται, με το στόλο του στην περιοχή του Ηραίου και, αφού έμαθε από τον Πάτμιο Νικόλαο Σαρακίνη την ιστορία του νησιού, γοητευμένος από τη φυσική ομορφιά του τοπίου, ζήτησε την άδεια επανασυνοικισμού του από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα σημαντικά προνόμια για τους νέους κατοίκους.

 

Τα πιο αξιόλογα ήταν ότι οι νέοι κάτοικοι θα ήταν απαλλαγμένοι από πολλούς φόρους, αγγαρείες και τελωνειακά τέλη, θα ήταν χριστιανοί και θα αυτοδιοικούνταν. Τα προνόμια επικυρώθηκαν αρκετές φορές από τους διαδόχους του Σουλεϊμάν και συνετέλεσαν στο να εποικισθεί η Σάμος από χριστιανούς διαφόρων περιοχών, οι οποίοι βρήκαν καταφύγιο, ελευθερίες και γη να καλλιεργήσουν. Με την ευκαιρία αυτή επανήλθαν στη Σάμο και οι απόγονοι των παλαιών της κατοίκων. Τα σημερινά χωριά της Σάμου έχουν την αρχή τους σ' αυτή τη νέα εγκατάσταση. Τα ονόματα μερικών χωριών δηλώνουν τον τόπο καταγωγής των εποίκων ή τους πρώτους οικιστές: Μυτιληνοί, Βουρλιώτες, Λέκα, Κοντέϊκα, Σκουρέϊκα κ.ά.

 

Μέχρι την επανάσταση του 1821, η Σάμος διοικήθηκε αρχικά από Επίτροπο χριστιανό και εν συνεχεία από οθωμανό Διοικητή που διορίζονταν από τον σουλτάνο. Αυτός είχε ως συμβούλους του 4 μεγάλους προεστούς που εκλέγονταν από τους μικρούς προεστούς των χωριών. Για τρία χρόνια, από το 1771 μέχρι το 1774, ήταν προσωρινά υπό ρωσική κατοχή. Περί τα τέλη του 18ου αιώνα εγκαταστάθηκαν πολλοί νέοι έποικοι προερχόμενοι από την Πελοπόννησο, τα Κύθηρα και τα Επτάνησα, φέρνοντας μαζί τους νέες ιδέες. Η ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυτιλίας, τα ταξίδια, η ίδρυση σχολείων όπως η Ελληνική Σχολή Καρλοβάσου (1784), οι ιδέες του νεοελληνικού διαφωτισμού και της Γαλλικής επανάστασης, με τις οποίες ήρθαν σε επαφή οι Σαμιώτες διαμόρφωσαν σιγά σιγά κοινωνικά στρώματα που βρήκαν την έκφρασή τους σε δυο πολιτικές παρατάξεις, τους Καρμανιόλους και τους Καλλικάντζαρους.

 

Οι πρώτοι ήταν οι προοδευτικοί και οι δεύτεροι οι συντηρητικοί της εποχής τους. Από τους Καρμανιόλους που είχαν υιοθετήσει και πρόβαλαν τις πιο ριζοσπαστικές αντιλήψεις του καιρού τους προήλθε η ηγετική ομάδα της σαμιακής επανάστασης του 1821 με επικεφαλής το Λογοθέτη Λυκούργο.

 

Επιμέλεια κειμένων: Χ.Ν. Λάνδρος, Φιλόλογος, ΓΑΚ Σάμου